Gizem :

arkadasfan

arkadasfan Yazdı...



Ölçü birimleri, küçüklük, büyüklük, boyutlar, SL birimleri

06 Haziran 2014 Bu içerik 7.524 kez okundu.


Uzunluk Ölçü Birimleri

Uzunluk Nedir?
Uzunluk, iki nokta arasındaki uzaklıktır. Çevir.gen.al'da birbirine çevirebileceğiniz uzunluk birimleri şunlardır;

Metrik : (büyükten-küçüğe) Petametre, Terametre, Gigametre, Megametre, Kilometre, Hektometre, Dekametre, Metre, Desimetre, Santimetre, Milimetre, Mikrometre (mikron), Nanometre, Pikometre, Femtometre

Osmanlı Birimleri : Arşın, Berid, Çarşı arşını, Endaze, Fersah, Hat, Kirah, Kulaç, Menzil, Merhale, Mil (Osmanlı), Nokta, Parmak, Rubu (Urub), Zirai.

ABD Birimleri : Feet, İnç, Thou, Yard.

Diğer : Astronomik birim, Deniz mili, Gomina, Hubble Uzunluğu, Işık yılı, Kara mili, Parsek, Pika, Punto.
---


Gerek bir metrenin çeşitli uzaklık ve büyüklükleri ölçmekte çok büyük ya da çok küçük gelmesi, gerekse tarihsel ve geleneksel nedenlerle kullanılan birçok başka uzunluk birimi de vardır. Bu birimlerin bazıları ve metre olarak karşılıkları aşağıda verilmiştir.

Kimya ve atom fiziğinde kullanılan birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

(Parentez içinde birimlerin sıkça kullanılan kısaltmaları verilmiştir)


1 mikron (μ)
= 1 μm
= 1/1 000 000 m
1 Angström (Å)
= 0.1 nm
= 1/ 10 000 000 000 m = 1 × 10−10 m
1 fermi (fm)
= 1 fm
= 1/ 1 000 000 000 000 000 m


Gökbilim ve gökfiziğinde kullanılan birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

(Parentez içinde birimlerin sıkça kullanılan kısaltmaları verilmiştir)


1 astronomik birim (AU)
= 1.495 978 706 60(20) × 1011 m
1 ışıkyılı (ly)
= 9.460 730 473 × 1015 m
1 parsek (pc)
= 3.085 677 580 7(4) × 1016 m
1 Hubble uzunluğu
= ~1.2 × 1026 m


Osmanlı dönemi birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

1 merhale
= 45.480 m

1 fersah
= 5.685 m

1 eski mir
= 1.895 m

1 berid
= 22.740 m

1 kulaç
= 1,82 m

1 arşın
= 0,68 m
= 68 cm
1 endaze
= 0,65 m
= 65 cm
1 urup
= 85/1000 m
= 8,5 cm
1 hat
= 268/100.000 m
= 0,268 cm


İngiltere'de ve Amerika Birleşik Devletleri'nde kullanılan birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

(Parentez içinde birimlerin İngilizce isimleri ve sıkça kullanılan kısaltmaları verilmiştir)


1 parmak (inch ; in)
= 0,025 4 m
= 2.54 cm


1 ayak (foot; ft)


= 12 in amk
= 30.48 cm
1 yarda (yard; yd)
= 3 ft
= 0.9144 m
1 mil (mile; mi)
= 1 760 yd
= 1 609.344 m
1 deniz mili (nautical mile; nm)
= 1 852 m



Basım işlerinde kullanılan birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

(TeX programının ölçüleri esas alınmıştır. Parentez içinde birimlerin İngilizce isimleri ve kısaltmaları verilmiştir)


1 punto (point; pt) = 1/72,27 in = 0,035 cm
1 pika (pica; pc) = 12 pt = 0,42 cm

Diğer Kullanılan Temel Birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

1 m³ (Metreküp) = 1000 l (Litre)
1 ha (Hektar) = 10000 m²
1 da (Dekar) = 1000 m²
1 km² (Kilometre) = 100 ha
,
------------

NANO: nano eskı yunan dilinden alınmıstır ve ''cüce,en küçük olan''' anlamlarında kullanılır.
Gunumuzde teknoloji ilerledıkce sistemler,ölçüler hatta matematık bilimi bile yeterlı
gelmemeye baslamıstır....Bundan 100 yıl once en buyuk sayı basamagı mılyonken, artık trılyon
hatta sentılyon gıbı terımler kullanılmaktadır....
Sentılyon nedır?....Sentılyonu sadece NASA kullanmaktadır (uzay için yaratılmış bır sayı
bırımıdır)sentılyon 37 basamakla gösterılır.yanı 1 sentılyon da, 1 adet 1 ve 36 adet sıfır
bulunur.....37 basamaklı bır sayıdır....sayısal olarak 1.000.000.000.000.000.000.000.000.000.
000.000.000 seklınde gösterılır....Bu sayı dunyadakı butun çakıl taslarından daha fazladır....

işte ''mıkron ve nano'' kavramlarıda artık gelişen teknolojının bıze kazandırdıgı ölçü ve
uzunluk bırımlerı....
Nano ve mıkron her zaman dilimi basına ya da ölçü birimi basına eklenebılıyor.
Kılonun basına eklersenız ''nanokılo''(NKG), litrenın basına eklenırse ''nanolitre''(NL),
Metrenın basına eklenırse ıse ''nanometre''yanı NM oluyor....Nano ölçüsü sabıttır, 1 nano her
zaman basına geldıgı ölçü birımının MILYARDA BİRİ anlamına gelır....
ÖRNEK-1: 1 nanosanıye, 1 saniyenin mılyarda biridir ve su sekılde yazılır; 1/ 1.000.000.000
sn(sanıye)
ÖRNEK-2: 1 mıkrosaniye, 1 saniyenın BİR MILYONDA biri dir ve su sekılde yazılır;1/1.000.000 sn

Nano yada MIKRO ölçülerıne sahıp canlıları cıplak gozle gormenızde ımkansızdır.....
ÖRNEK:'''mıkrop'' sözcüğü de MIKRO dan türemiştir,ya da ''mıkro dalga fırın'' fıkrıde yıne
MIKRO kelımesınden yola cıkılarak geliştirilmiştir...
şimdi asagıya bır kac örnek yazıyorum....

Akar ya da MAYT:10 ıle 30 mıkron ( 1 mıkron= milimetrenın 1/1.000 dir)
canlı hucreleri: 7-8 mıkron
sogan zarı hücresı: 15 mıkron
Sac kılı: 60 mıkron (kıl görülebılır ama kalınlıgını cıplak gozle ölçemessınız)
tuz tanesi:20-40 mıkron
baska bır örnek: Bir PİRE yada BİT yaklasık olarak 200-250 mıkron uzunluga sahıptır.
-------------------------------------------------------------------------------------------------

*** GÜNEŞ SİSTEMİ ***

Güneş sistemi'nin genişliğini kısaca su sekılde hesaplıyabılırız.
Merkez kütle (Gunes) ve ona en uzak mesafede bulunan kütle yörünge (Pluton nun yörüngesı)
Bu mesafe yaklasık olarak (gunes-pluton) 5.913.100 km dir.
Gerı kalan butun gezegenler,astroıt kuşagı,kuyruklu yıldızlar ve tum yörüngelerın cap ve genişlik mesafelerı
bu sayıdan daha azdır.

Güneş sisteminde bulunan gokcisimleri'nın kabaca sayısı;

1 Adet güneş
9 Adet gezegen
3-4,5 mılyon arası goktası(astroıt)
irili ufaklı 38 tane Uydu (örnek Ay)
1600 Adet cüce gezegen ( capı 1000 km den buyuk goktası)
ve 100 mılyondan daha fazla,satürn gezegenın'ın halkasında da bulunan irili ufaklı uzay kayaları.

GÜNEŞ SİSTEMİ = 5.913 MILYON KM.
SAMANYOLU GALAKSİSİ = 1100 Işık yılı(EN), 105.000 Isık yılı (Uzunluk)
LOKAL Grup (Galaksı grubu) = Uzunluk 6,2 Mılyon ısık yılı, En 4.5 mılyon ışık yılı







-------------------------------------------------------------------------------------------------
Peki madem ölçüler bu denlı küçüldü teknolojı ılerledı Bılgısayarlarımız gomlek cebine sıgacak
kadar küçüldü, o halde acaba bu küçülme ve basıtlesme teknolojısı nereye kadar gıder?
-nereye kadar gıder bılım?
-acaba sonu gelırmı?
-bırgun gelırde ınsan oglu herseyı yapamıyacagını anlarda akıllanır mı?
işte sıze yıne asagıya ornekler verıyorum........
Şu anki en hızlı bilgisayardan kat kat daha iyi bir bilgisayarın bir yüzüğün içine
sığdırıldığını ve şarj etmeden günlerce kullanabildiğinizi bir düşünün.
Şimdilik bu bilgisayarı sadece hayal edebiliriz. Çünkü böyle bir bilgisayarı oluşturacak
bileşenleri henüz yapamıyoruz, bilim adamlarının önünde teknik olarak aşılması gereken bir
yığın sorun var. Peki ya atom boyutunda makineler yapmaya çalışsaydık?
sizce BIR atom kaça kac ebatlarındadır.????
Herkes atomların gözle görülemeyecek kadar küçük olduğunu bilir. Ama ne kadar küçük? Bunu
zihnimizde canlandırabilmek için şöyle bir örnek verebiliriz.
Avucunuzun içine 5 gram kömür tozu aldığınızı ve tam 3 milyar insanı da bu tozun içinde
atomları saymakla görevlendirmiş olun. Her insan günde sekiz saat çalışsın ve saniyede bir
atom saysın. 3 milyar insanın katıldığı bu sayma işlemi tam "20 milyon yıl" sürerdi.
Teknolojinin, büyüklüğü metrenin 100 milyon ile 1 milyarda biri arasında değişen malzemelerin
üretimi, montajı ve kullanımı ile ilgilenen koluna Nanoteknoloji adı verilmektedir.
Yüzüğün içine sığdırmayı hayal ettiğimiz bilgisayar bir yana, bir toz zerreciği
nanoteknoloji dünyasına sığamayacak kadar dev bir yapıdır.

Şu anda yeryüzünde atom boyutunda motorlar, yataklar, pompalar, otomatik kapılar, bilgisayarlar
mevcut. Üstelik hepsi de milyonlarca yıldır aksamadan işliyor. Bu olağanüstü makineler
canlıları oluşturan hücrelerin içinde görev yapıyorlar. Bu makinelerle ilgili olarak bilimsel
bir kaynakta şu ifadeler yer almaktadır:
ÖRNEK: insan spermi; içinde okadar cok atom bulunduruyorki,bu atom parcalarının ona yukledıgı
gorev sayesınde döllenecek yumurtanın kalın kabugunu delerek içerıye giriyor......
işte bu gorevı bu ebatlarda bır sıstemı,programı insanoglunun yapması mumkun degıl.....
"... Belli bir plana göre atom üstüne atom koyarak proteinleri ve diğer molekülleri
oluşturuyorlar. Döner mil yatakları çok çeşitlidir: birçok ilkel bakteride DNA'yı
çevreleyen ve onun üstünde kayan kıskaçlar bulunur. Kendi hücrelerimizde bulunan motorlar,
hareket ettirmek için değil, enerji yaratmak için çalışırlar. Hücrelerimizde her molekül
çeşidi için özel pompalar var. Bunlar hücreye girmesi gereken iyon, aminoasit, şeker, vitamin
vesaireyi seçerek hücre içine yığıyorlar. Hücrelerde ayrıca moleküler bilgisayarlar da var;
bunlarsa çevrelerindeki moleküllerin yoğunluğunu okuyup buna göre biçim değiştirerek yapılması
gereken görevi hesaplıyorlar''''....
-----------------------------------------------------------------------
birde eklemek istedıgım bırsey daha var..
günes sistemının buyuklugnu anlamak için NASA dakı bılım adamları bır orantılama kurmuşlar...
gezegenlerın bırbırıne olan uzaklıgını,caplarını dönüş hızlarını falan hesaplayarak,bunları
dunyada orantılamışlar bazı materyallere....mesela dunyamızın boyutlarını bır miskete
oranlamışlar....yanı kısacası dunya bır misket olarak varsayıyoruz ve günes sistemını bu oranla yerlestırıyoruz..
acaba bu sistem ne kadar alan kaplardı.....
Güneş'in çapı, Dünya'nın çapının 103 katı kadardır. Eğer Dünya'yı bir misket büyüklüğüne
getirirsek, Güneş'in bildiğimiz futbol toplarının iki katı büyüklüğünde ve aradaki mesafenin
de yaklaşık 280 metre olması gerekir.
ortada duran ıkı katı buyuk bır futbol topu ve onun 280 Metre ötesınde duran bır Mısket
düşünun....Bu hesaba gore Uranüsü simgeleyen bır tenıs topunun 66 km öteye konması gerekırdı
işte günes sıstemını bu mınık seylerle bıle olusturmanız ankaradan kırıkkaleye kadar
uzanan bır halkayı olusturmanıza gereksınım duyar ))))

Samanyolu Galaksisi'nin içinde Güneş gibi, çoğu ondan daha büyük olmak üzere yaklaşık
250 milyar yıldız vardır. Ancak Samanyolu Galaksisi uzayın büyüklüğü düşünüldüğünde çok
"küçük" bir yer kaplar. Çünkü uzayda başka galaksiler de vardır, hem de tahminlere göre,
yaklaşık 300 milyar kadar. Bu galaksilerin arasındaki boşluklar ise, Güneş ile yıldızlar
arasındaki boşluğun milyonlarca katı kadardır.

--------


Uluslararası Birimler Sistemi (SI)
Bilim alanında farklı ölçü birim sistemleri kullanılmasının yaratığı karmaşıklığı önlemek için bir uluslararası birim sistemi oluşturuldu. “SI” olarak ifade edilen Uluslararası Birimler Sistemi (Système International d'Unités), 1960 yılında yapılan 11. Ağırlıklar ve Ölçü Genel Konferansında kabul edilmiştir. SI birimler sistemi; Temel Birimler, Türetilmiş Birimler ve EK Birimler siteminden oluşmaktadır.

Temel SI Birimleri
Başka büyüklükler yardımıyla ifade edilmeyen büyüklüklere Temel büyüklükler denir.


Fiziksel Büyüklük
Birimin Adı
Birimin Sembolü
Uzunluk
Metre
m
Kütle
Kilogram
kg
Zaman
Saniye
s
Elektrik Akımı
Amper
A
Termodinamik Sıcaklık
Kelvin
K
Işık Şiddeti
Candela
cd
Madde Miktarı
Mol
mol

Uzunluk için metre (m), (13 Ekim 1960 - Paris) 1 metre, asil gazlardan olan kriptonun 86. izotopunun ışınlanmasının portugal spektral çizgisinin boşluktaki dalga uzunluğu l olmak üzere, 1 m = 1 650 763,73 l ‘ya eşit alındı. (Ekim 1960 - Paris)
Kütle için Kilogram (kg), (Sévre’de muhafaza edilen normal kilogram) 1 gram suyun yoğunluğunun en büyük olduğu 4°C deki sıcaklıkta 1 cm3 suyun kütlesine eşittir. 1 kg = 1000 g
Zaman için saniye (s), (13. Ölçü ve Ağırlıklar Genel Konferansı – 1967) 1 saniye, alkalik metal grubundan olan Caesium (sezyum) (55) un atom çekirdek çeşiti olan Nuklid 133Cs atomunun esas durumunun her iki hiper küçük yapılış terkibi seviyesi arasındaki geçişin ışınlanmasına tekabul eden periyodunun 9 192 631 770 katına eşittir.
Elektrik Akım Şiddeti için Amper (A), (1954) 1 absolü Amper, 1 metre mesafede birbirlerine paralel duran iki iletkenin yardımıyla, bu çift iletkenin birbirlerinin her metre uzunluğu üzerine 2.10-7 m.kg.s-2 değerle tesir eden bir kuvvet, zamanla değişmeyen bir akım şiddeti olarak ifade edilir. Akım şiddeti Amper, saniyede iletken kesidinden geçen 6,25.1018 elektronlardan oluşan bir elektron akışına, takriben, tekabül eder.
Sıcaklık için Kelvin (°K) SI Birim Sisteminde suyun üçlü noktasının (buz, su, buhar) termodinamik sıcaklığının 273,16 da birine eşit olan termodinamik sıcaklık temel birimdir. Burada üçlü noktanın sıcaklığı kimyasal birlik içinde bulunan bir maddenin aynı zamanda üç safhada (durumda) denkede meydana gelen sıcaklık noktasıdır. Su için bu üçlü nokta 0,0100°C ve 4,58 Torr’daki sıcaklıkta bulunmaktadır.
Işık Şiddeti için Candela (cd), (1946) 1 Candela, SI birimlerinde fotometrik (ışık şiddeti) temel birimi (cd). Metrekare (m2) başına 101,325 Newtonluk bir basınç platin ergime noktasındaki sıcaklığında (1769.3°C) eşit sıcaklıkta bulunan 1/600.000 m2 lik bir kara (siyah) cismin dik doğrultuda yaydığı ışığın şiddeti Candela olarak alınır.
Madde miktarı için mol (mol) 1 mol, fiziksel-kimya alanında 1 mol karbon izotopunun (12C) 12,000,000 gram molekülü kadar bulunan miktarıdır.


SI Birimlerinin ÖnekleriSI önekleri, SI birimlerinin ondalık sisteminde alt ve üst katları oluşturmak için kullanılır. Önekler çok büyük veya çok küçük sayısal değerleri önlemek amacıyla kullanılmalıdır. Önek, kullanılan birime doğrudan ilintili hale getirilir ve sembolü birimin sembolü ile ilişkilendirilir.




a-) Kütlenin Ölçülmesi

Bir maddenin kütlesi ölçülürken genellikle eşit kollu terazi kullanılır. Kütle ölçümünde kullanılan eşit kollu terazinin çalışma prensibine göre çalışan bakkal terazisinden başka, kuyumcu terazisi, kantar ve elektronik terazi gibi değişik özelliklere sahip teraziler de kullanılır. Bu terazilerin kullanım alanları, kütlesi ölçülecek maddenin boyutları ve kütlesinin büyüklüğüne göre değişmektedir. Basküller evlerde, spor merkezlerinde, hastanelerde kullanılırken, kantarlar traktör, kamyon gibi büyük kütleleri ölçmekte kullanılır. Bakkallarda ve kuyumcularda ise eşit kollu teraziler kullanılır. Başlangıçta analog olarak yapılan teraziler teknolojinin gelişmesiyle daha küçük kütleleri ölçebilen dijital göstergeli teraziler olarak yapılmıştır.

Analog teraziler yayların kuvvetin etkisiyle uzama veya kısalma özelliklerinden yararlanılarak yapılmıştır.

[kütle ölçümü]

Elektronik (dijital) teraziler elektrik enerjisi ile çalışır. Elektronik terazinin içinde bulunan devre elemanlarının kuvvete verdiği tepkiler ile tartım yaparlar. Tartım sonucunun rakamlarla gösterildiği ekranları vardır. Elektronik teraziler analog terazisine göre çok daha hassas ölçümler yaparlar.

Eşit Kollu Terazi

Madde miktarı (kütle) eşit kollu terazi ile ölçülür. Eşit kollu terazi destek, gösterge, gösterge çubuğu, terazi kefeleri, terazi kolu ve biniciden oluşur.

Eşit kollu terazi ile doğru bir ölçüm yapabilmek için terazinin dengede olması gerekir. Kefeler boş iken gösterge çubuğu hareketsiz ya da sıfırın üzerinde yavaşça her iki tarafa doğru eşit açılı salınım yapıyorsa terazi dengededir. Gösterge eşit açılı salınım yapmıyorsa terazi kolları üzerindeki biniciler hareket ettirilerek eşit salınım yapması sağlanır.

Eşit kollu terazi ile hassas bir ölçüm yapabilmek için çok küçük standart kütlelere ihtiyaç vardır. Ölçüm yapılırken tartım takımlarında bulunan en küçük standart kütleden daha küçük bir kütleyi ölçmek için eşit kollu terazinin kolu bölmelendirilir. Bölmelendirme işlemi yapmadan terazi dengeye getirilmelidir. Terazi dengeye getirildikten sonra bölmelendirme işlemine
başlanır. İlk olarak sağ koldaki binicinin bulunduğu yere sıfır yazılır. Sol kefeye 1 birim kütle (en küçük standart kütle) konur. Sağ kol üzerindeki binici hareket ettirilerek terazi tekrar dengeye getirilir. Binicinin bulunduğu yere bölmelendirmek istediğimiz rakam yazılır. Biz örnek olarak terazinin kolunu 10 eşit parçaya bölelim. Bu nedenle binicinin bulunduğu yere 10 yazalım. Sıfır ile 10 arası cetvelle 10 eşit parçaya bölünerek işaretlenir. Yapılan bölmelendirmede her bölme birim kütlenin onda birine karşılık gelir.

Bölmelendirilen koldaki arka arkaya gelen iki çizgi arası bu terazinin ölçebileceği en küçük birimdir.

Eşit kollu terazi ile ölçüm yapılırken kütlesi ölçülecek cisim sol kefeye konur. Sağ kefeye ise teraziyi dengeye getirmek için birim
kütleler (gramlar) konur. Terazi en küçük birim kütlelerle de dengeye gelmiyor ise kol üzerindeki binici hareket ettirilerek terazi dengeye getirilir.

b-) Uzunluğun Ölçülmesi

Çeşitli şekillerdeki veya boydaki cisimlerin uzunluklarını ölçmek için değişik şekillerde ölçüm araçları yapılmıştır. Şekli
düz bir cismin uzunluğunu ölçmek için tahtadan yapılmış metreler kullanılırken şekli düzgün olmayan cisimlerin uzunluğunu ölçmek için genellikle terzilerin kullandığı mezura lar kullanılır. Küçük bir kalınlığı ölçmek için, örneğin çay bardağının camının kalınlığını ölçmek için ise kumpas kullanılır.

Uluslar arası birim sisteminde (SI) uzunluk birimi metre’ dir ve kısaca “m” ile gösterilir.

“1 metre”, ışığın boşlukta 1/299 792 458 saniyede aldığı yol olarak tanımlanmıştır. Bu çağdaş tanım günümüzde dünyanın çeşitli laboratuvarlarında yapılabilen hassas ölçümlerin birbirleriyle karşılaştırılabilmesi amacıyla kabul edilmiştir.

Uzunlukları ölçmek için metre kullanılırken çok büyük, gezegenler arası mesafeyi ölçmek için ışık yılı (ışığın bir yılda aldığı yol), çok küçük atomik boyutlardaki mesafeleri ölçmek için ışığın dalga boyu mertebesinde olan birimler uzunluk ölçüsü olarak kullanılır.

c-)Hacmin Ölçülmesi

Maddelerin boşlukta kapladıkları yere o maddenin hacmi denir. Hacim maddelerin ortak özelliklerindendir.

Okuduğumuz kitap, bardağa konmuş su ve tüpün içine konmuş gaz, bunların hepsi boşlukta yer kaplamaktadır.

İçini dolduracağımız maddenin ve içine koyacağımız maddenin hacminin bilinmesi gerekir. Çiftçi deposunun alabileceği buğdayın miktarını ve deposuna getireceği buğdayın miktarını bilmeli ki dışarıda buğdayı veya deposunda boşluk kalmasın.

Hacim skaler bir büyüklüktür, V sembolü ile gösterilir. Uluslararası birim sisteminde (SI) hacim birimi metre küptür (m3). Sıkça kullanılan hacim birimlerinden biri de litredir. Litre (L) ile gösterilir.

d-)Zamanın Ölçülmesi

Çok eski çağlardan başlayarak insanlar zamanı belirlemek için uğraşmışlardır. Zamanı belirlemek için yıldızlara, güneşe bakmışlar, doğada tekrarlanan olayları dikkate almışlardır. Önceleri Güneşin doğuşu ve batışına göre güneş saati daha sonraları ise kum saati ile zamanı ölçmüşlerdir. Teknolojinin ilerlemesiyle mekanik saat, kuvars saat ve atom saati yapılmıştır.

[zaman ölçümü]



Saatten büyük olan ölçü birimleri:
• 1 gün = 24 saat
• 1 ay = 30 gün (hesaplamalarda ayın alınan değeri)
• 1 yıl = 12 ay

• 1 asır = 100 yıl

Saatten küçük olan ölçü birimleri;

• 1 dakika = 60 s
• 1 saat = 60 dk
• 1 saniye = 100 salise dir.

e-)Akım Şiddetinin Ölçülmesi

Elektrik santrallerinde üretilen elektrik, iletken teller yardımıyla yerleşim bölgelerine, oradan da yine iletkenler yardımıyla
evlerimizdeki elektrikle çalışan aletlere kadar gelir. Evde, okulda, sokakta teknolojinin olduğu her yerde elektriği kullanıyoruz.
Kullandığımız ev aletlerine, fabrikalardaki makinelere ve elektrik akımını taşıyan iletken kablolara belli bir elektrik akımını
gelmesi gerekir. Fazla gelen elektrik akımı da, az gelen elektrik akımı da can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürür. Bu nedenle
akım şiddetinin ölçülmesi ve bilinmesi gerekir

Akım şiddeti: Bir elektrik devresinde iletkenin kesit alanından birim zaman içinde geçen elektron miktarına akım şiddeti denir.
Akım şiddetinin birimi amperdir ve A simgesi ile gösterilir.

Amperin binde birine miliamper (mA), milyonda
birine mikroamper (μA) denir.
1 A = 1000 mA
1 A = 1000 000 μA

Elektrik devresinden geçen akımın şiddetini ölçen alete ampermetre denir. Ampermetre devreye seri olarak bağlanır. Devreden geçen akım, ampermetre nin içinden olduğu gibi aynen geçer. Ampermetre nin elektrik devresine yanlış bağlanması durumunda ampermetre nin ibresi ters yönde hareket eder. Bu durumda bağlantı uçları yer değiştirilir.

Ampermetre göstergesinin üzerinde A harfi vardır. Ampermetre ler, doğru akım ve alternatif akım için birbirinden farklı yapıda imal edilir. Ayrıca cihazın kaç ampere kadar ölçebileceği göstergeden anlaşılır. Buna cihazın kapasitesi denir. Hiçbir cihazla kapasitesi üzerindeki değerlerde ölçüm yapılmaz. Ölçme esnasında ampermetre nin hasar görmemesi için bu hususlara dikkat edilir.

f-)Sıcaklığın Ölçülmesi

Sıcaklığı ölçen cihazlar bulunmadan önce insanlar duyu organlarıyla sıcaklık hakkında fikir sahibi olabiliyorlardı. Cisimlerin sıcak, soğuk ya da ılık olup olmadığını parmak dokundurarak tahmin edebiliyorlardı. Bu nedenle sıcaklık tahmin edilebilir bir büyüklüktür.

Binalarda ısınmak için kullandığımız kaloriferlerin, fabrikalardaki buhar kazanlarının güvenli kullanımı için sıcaklığının kontrol altında tutulması gerekir. Hastanın ateşinin, bulunduğu ortamın sıcaklığının ölçülmesi gerekir.

Sıcaklık ölçen aletlere termometre denir.

Sıvı termometreler, haznesinde bulunan cıva veya alkolün sıcaklığı arttığında oluşan genleşmeden yararlanılarak yapılmıştır.

Mevcut termometrelerin hemen hepsi bir atmosfer basınçta suyun donma ve kaynama noktaları esas alınarak derecelendirmeleri yapılmıştır.

Değişik sıcaklıkları ölçmek için ihtiyaç doğdukça değişik bölmelendirilmiş termometreler yapılmıştır. Günlük hayatta kullandığımız termometre Celsius (selsiyus) termometresidir. Bu termometrede suyun donma sıcaklığı 0 °C, kaynama sıcaklığı ise 100 °C olarak kabul edilip aradaki fark 100 eşit parçaya bölünmüştür. Her bölme 1°C’yi gösterir. Termometrenin göstergesine bakarak içinde bulunduğu ortamın sıcaklığını söyleyebiliriz.


Ölçümlerde 7 temel büyüklük kullanılır. Bunlar; kütle, zaman, uzunluk, sıcaklık, akım şiddeti, ışık şiddeti ve madde miktarıdır. Uzunluk ölçmek için metre, sıcaklık ölçmek için termometre, zaman ölçmek için kronometre, kütle ölçmek için terazi kullanırız. Yapılan ölçümleri inceleyen herkesin aynı sonucu çıkarabilmesi için büyüklük birimlerine bir standart getirilmesi zorunlu olmuştur. Bu nedenle 7 temel büyüklük için Uluslararası kabul edilen birimler kullanılmaktadır. SI birimleri adı verilen bu birimler;
1. Kütle için kilogram (kg),
2. Zaman için saniye (s),
3. Uzunluk için metre (m),
4. Sıcaklık için kelvin (K),
5. Akım şiddeti için amper (A),
6. Işık şiddeti için candela (cd),
7 Madde miktarı için mol (mol) dür.

Türetilmiş büyüklükler
Ölçümlerde kullanılan diğer tüm büyüklükler, bu 7 temel büyüklükten türetilir. Örneğin alan ölçü birimi m2 uzunluk ve uzunluğun çarpımıdır. Sürat birimi m/s uzunluğun zamana bölünmesiyle türetilir. Hacim ölçü birimi m3, üç uzunluğun çarpımından, özkütle birimi kg/m3 ise kütlenin hacim’e bölümünden türetilir.
Ayrıca kullanım kolaylığı sağması için birimlerin 10 ile çarpımından elde edilen üst katlar, 10 a bölümünden elde edilen askatlar aşağıdaki tabloda olduğu gibi kullanılmaktadır.



Yorumlar

Henuz yorum eklenmedi ilk ekleyen siz olun .Yorum Ekle
b